Ελευθερία του Τύπου…

  18.12.2012

    Στην Ελλάδα ‘‘Ο τύπος είναι ελεύθερος’’ σύμφωνα με την παράγραφο 2 του άρθρου 14 του Συντάγματος όπως αναθεωρήθηκε με το ψήφισμα της 27 Μαϊου 2008 της Η΄ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων και, ‘‘Η λογοκρισία και κάθε άλλο προληπτικό μέτρο απαγορεύονται.’’

   Greek_Constitution_of_1927_-_front_pageΗ Συνταγματική και νομική κατοχύρωση της ελευθεροτυπίας είναι αναγκαία συνθήκη σε ευνομούμενες κοινωνίες.  Χρειάζεται να διαπιστώσουμε εάν είναι επίσης ικανή συνθήκη για την άσκησή της.
Στην Ελλάδα των δύο δικτατοριών στα τελευταία 80 χρόνια, υπάρχουν «γραπτά» παραδείγματα για την εφευρετικότητα, την αυταπάρνηση και την αποφασιστικότητα των δημοσιογράφων, όταν υποχρεώνονται να λειτουργήσουν σε καθεστώς κατάλυσης των Συνταγματικών ελευθεριών και προληπτικής λογοκρισίας.
Στην Ελλάδα της σχεδόν 40χρονης μεταπολίτευσης, ομοίως είναι καταγεγραμμένο και μπορεί να κριθεί κατά πόσον η ελευθεροτυπία έχει λειτουργήσει.

Επικαιρότητα

   ‘‘Στην Ελλάδα, οι διασυνδέσεις μεταξύ πολιτικών και ΜΜΕ είναι ιδιαίτερα σημαντικές, επειδή το κράτος παίζει έναν μεγάλο ρόλο στην οικονομία και εξαιτίας του τρόπου με τον οποίο τα ΜΜΕ έχουν αναπτυχθεί εκεί.’’
Το χθεσινό άρθρο του διεθνούς πρακτορείου Reuters, θα μπορούσε να είναι συγκλονιστικό αν δεν πραγματευόταν θέματα γνωστά στην πλειοψηφία των ελλήνων. Κάνει μεταξύ άλλων, εκτενή αναφορά στις σχέσεις μεγαλοεπιχειρηματιών-ιδιοκτητών ομίλων ΜΜΕ και κυβερνήσεων. Ωστόσο, δεν παραλείπει να αναφερθεί και στην σύγκρουση συμφερόντων που προκύπτουν και σε χαμηλότερα επίπεδα. Δεκάδες δημοσιογράφοι, σύμφωνα με το δημοσίευμα, εργάζονται σε κυβερνητικούς φορείς όπως για παράδειγμα Γραφεία Τύπου.
Με ποιό τρόπο η ιδιοκτησία μέσων ενημέρωσης (τηλεοπτικών και ραδιοφωνικών σταθμών, εφημερίδων, ιστοσελίδων) αλλά και πρακτορείων διανομής εμπλέκεται στην ελευθερία του τύπου και λειτουργεί ως προληπτική λογοκρισία;
Οι επιχειρήσεις και τα πιστωτικά ιδρύματα, είναι αναμενόμενο και θεμιτό εντός του ελληνικού οικονομικού μοντέλου, να λειτουργούν με απώτερο σκοπό το κέρδος. Η εμπλοκή πολιτικών προσώπων στους δύο αυτούς τομείς της οικονομίας, μέσω γνωριμιών, φιλικών και κοινωνικών «εξυπηρετήσεων», δημιουργεί αυτό που το δημοσίευμα του Reuters ονομάζει ‘‘πλέγμα’’ και ‘‘τρίγωνο εξουσίας’’ στην Ελλάδα.
Ο επιχειρηματίας που «έχει ανάγκη» την παρέμβαση πολιτικών προσώπων για την εξασφάλιση δανειακών διευκολύνσεων ή ανάληψης δημοσίων έργων, ασφαλώς δεν θα επιτρέψει τον «έλεγχο της εξουσίας» από τα Μέσα που έχει στην ιδιοκτησία του.
Επιπλέον, είναι αυτονόητο οτι οι δημοσιογράφοι που εργάζονται στα εν λόγω εκδοτικά συγκροτήματα, δεν είναι δυνατόν να ερευνήσουν και να ασκήσουν κριτική για το είδος των εργασιών, το περιβάλλον και το καθεστώς υπό το οποίο δραστηριοποιούνται εταιρίες ιδιοκτησίας των εργοδοτών τους.
Το άρθρο του Reuters, κάνει αναφορά σε περιπτώσεις διαπλεκομένων συμφερόντων των επιχειρηματιών. Ένα από τα παραδείγματα, αφορά στο έργο κατασκευής μεταλλείων εξορύξεως χρυσού στην Χαλκιδική στο οποίο έχει αποκτήσει μερίδιο η κατασκευαστική εταιρία της οικογένειας Μπόμπολα. Οι εφημερίδες του ομίλου, σύμφωνα με πηγές του πρακτορείου, δεν έκαναν λόγο για τις διαμαρτυρίες και τις κινητοποιήσεις εναντίον του έργου, αντίθετα επέκριναν την Υπουργό που ακύρωσε την άδεια κατασκευής, χωρίς να αναφέρουν οτι το έργο είναι ενδιαφερόντων του ιδιοκτήτη τους. 
Τα τελευταία χρόνια, στους παράγοντες άδηλης και άρρητης λογοκρισίας, ήρθε να προστεθεί και ο φόβος της ανεργίας που πλήττει το δημοσιογραφικό επάγγελμα-λειτούργημα εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.    

   ‘‘Γνωρίζω οτι στις μέρες μας η ανεργία περισσεύει στον κλάδο των Μέσων Ενημέρωσης στην Ελλάδα. Αλίμονο όμως, αν μπροστά στον φόβο της ανεργίας, ειδικά εμείς οι νέοι άνθρωποι φθάσουμε στο σημείο να ξεπουλήσουμε την προσωπική υπερηφάνεια και την επαγγελματική αξιοπρέπειά μας.’’
Πρόκειται για ένα απόσπασμα της επιστολής παραίτησης που υπέβαλλε ο Θάνος Δημάδης ανταποκριτής του ΣΚΑΪ στις Βρυξέλλες στις 10 Δεκεμβρίου.
Το χρονικό της παραίτησης του δημοσιογράφου όπως αναρτήθηκε στο youtube, ξεκίνησε στις 9 Νοεμβρίου με την μετάδοση της είδησης ‘‘περί τμηματικής καταβολής’’ της επόμενης δόσης στην Ελλάδα. Το ύψος του τελικού ποσού της δόσης δεν είχε ακόμα καθοριστεί από πλευράς Ευρώπης.
Η είδηση μεταδόθηκε σε δύο εκπομπές από τον ανταποκριτή και αναρτήθηκε στην ιστοσελίδα του σταθμού.
Ακολούθησαν φραστικές επιθέσεις μέσω twitter από τον Διευθυντή του Γραφείου Τύπου του Πρωθυπουργού Γεωργίου Μουρούτη που αμφισβητούσαν την αξιοπιστία της είδησης. Ο σταθμός απαγορεύει την μετάδοση της είδησης και αποσύρει το κείμενο από την ιστοσελίδα του ‘‘χωρίς καμία πρότερη ενημέρωση του ανταποκριτή’’, επειδή ‘‘το Μέγαρο Μαξίμου διαψεύδει το ρεπορτάζ’’.
Μετά και την πλήρη επιβεβαίωση της είδησης, ο Θάνος Δημάδης με σχετική επιστολή του παραιτήθηκε από τα καθήκοντα του ανταποκριτή στις Βρυξέλλες.

   Δημοσίευμα της 16.12.2012 στο ethnos.gr, σχολιάζει: ‘‘Ο Γ. Μουρούτης, αγνοώντας επιδεικτικά κι επίμονα τον θεσμικό ρόλο του, επιτίθεται καθημερινά σχεδόν, από το Διαδίκτυο, σε «μη αρεστούς» (στον ίδιο) δημοσιογράφους, και μάλιστα με ύφος υβριστικό. Θεωρεί ίσως ότι με αυτόν τον τρόπο εξυπηρετεί τα συμφέροντα της κυβέρνησης, αλλά μάλλον το ακριβώς αντίθετο συμβαίνει…
Είναι πράγματι πρωτοφανές ένας συνεργάτης του πρωθυπουργού να επιδίδεται σε τέτοιες επιθέσεις και με τόσο σκαιό τρόπο. Θυμίζουμε ότι, παλαιότερα, στο στόχαστρο του Γ. Μουρούτη είχαν μπει δημοσιογράφοι εφημερίδων και ραδιοφώνων, ενώ πρόσφατα ο ίδιος καθύβρισε (πάντα μέσω Διαδικτύου) τον δημοσιογράφο Κ. Βαξεβάνη. Τώρα ήρθε η σειρά του Θ. Δημάδη. Ποιος θα είναι ο επόμενος;’’

Μια επίσκεψη στον λογαριασμό του κ. Μουρούτη στο twitter επιβεβαιώνει το δημοσίευμα.

   Μόλις πριν από ένα μήνα, ο έλληνας δημοσιογράφος Κώστας Βαξεβάνης  είχε παραπεμφθεί στην δικαιοσύνη λόγω της δημοσιοποίησης της «λίστας Λαγκάρντ» και αθωώθηκε. Μερικές μέρες νωρίτερα, είχε κοπεί η εκπομπή των δημοσιογράφων της ΝΕΤ Κώστα Αρβανίτη και Μαριλένας Κατσίμη, εξαιτίας σχολίων τους για τον υπουργό Προστασίας του Πολίτη, για να αποκατασταθεί λίγο καιρό αργότερα.

   Μετά από τα κρούσματα λογοκρισίας, το Διοικητικό Συμβούλιο της Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ενώσεων Συντακτών (Π.Ο.Ε.ΣΥ.) την Τρίτη 30 Οκτωβρίου 2012, εξέφρασε την ‘‘έντονη αντίδρασή του στα συνεχόμενα κρούσματα λογοκρισίας και ιδιωτικοποίησης της ΕΡΤ’’ προκήρυξε στάση εργασίας και επαναλαμβανόμενες 24ωρες απεργίες στις 31.10.2012 και την 1.11.2012 διεκδικώντας μεταξύ άλλων:
Την άμεση ανάκληση της “δίωξης” των παρουσιαστών της “Πρωινής ενημέρωσης” και την επαναφορά τους στο ενημερωτικό πρόγραμμα. Την εργασιακή αποκατάσταση του συναδέλφου της ΕΤ3 που απομακρύνθηκε από την παρουσίαση των εορταστικών εκδηλώσεων του τριημέρου στη Θεσσαλονίκη γιατί τόλμησε να αναφέρει τη λέξη “η πόλη αστυνομοκρατείται”.

Και δηλώνοντας:
Η ΠΟΕΣΥ υπογραμμίζει ότι τα δύο περιστατικά της λογοκρισίας έρχονται να προστεθούν στις αλλεπάλληλες καθημερινές παρεμβάσεις της τρικομματικής κυβέρνησης στο περιεχόμενο και τη θεματολογία των δελτίων ειδήσεων και των ενημερωτικών εκπομπών. Η Γενική Διεύθυνση Ενημέρωσης της ΕΡΤ, η Διοίκηση της ΕΡΤ και το αρμόδιο υπουργείο ας αντιληφθούν, ότι ο πολίτης πληρώνει ανταποδοτικό τέλος για πολυφωνία και πλουραλισμό. Η ακύρωση της ελευθεροτυπίας προσβάλει τη δημοκρατία. Η ανεξαρτησία και η τήρηση της δημοσιογραφικής δεοντολογίας στη Δημόσια Τηλεόραση ελέγχονται από τους πολίτες και δεν επαφίενται στον εκάστοτε διορισμένο διευθυντή ενημέρωσης.

   Σε διάβημα που απέστειλαν στις 5 Νοεμβρίου προς τους προέδρους του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου,  του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, προς ευρωπαίους αξιωματούχους και τον έλληνα πρωθυπουργό Αντώνη Σαμαρά με αφορμή την σύλληψη του Κώστα Βαξεβάνη όμως, 10 διεθνείς δημοσιογραφικές οργανώσεις μέλη του IFEX (Διεθνές Δίκτυο για την Ελευθερία του Λόγου), χρειάζεται να υπενθυμίσουν την υποχρέωση της Ελλάδας αναφορικά με την ελευθερία τού τύπου που δεν απορρέει μόνο από το Σύνταγμα.
Συγκεκριμένα, καλούν τους ευρωπαϊκούς φορείς:
‘‘… να πάρουν σαφή θέση υπέρ της τήρησης και του σεβασμού της ελευθερίας της έκφρασης και του τύπου στην Ελλάδα σύμφωνα με την Συνθήκη της Λισσαβώνας για τα Θεμελιώδη Δικαιώματα’’.
Όπως αναφέρεται στην επιστολή:
‘‘Αυτό συμπεριλαμβάνει το δικαίωμα σύμφωνα με το Άρθρο 11 να λαμβάνουν και να μεταδίδουν πληροφορίες και ιδέες, χωρίς εμπλοκή από δημόσιες αρχές και ανεξαρτήτως συνόρων,’’και την υποχρέωση ότι ‘‘η ελευθερία και ο πλουραλισμός των ΜΜΕ θα γίνεται σεβαστός’’.
Παρά το «αίσιο» τέλος των πιο πάνω περιπτώσεων, το στίγμα των διώξεων δημοσιογράφων, όσο και η υποβόσκουσα ανασφάλεια παραμένουν. Ο ψυχολογικός εκφοβισμός νέων και παλαιότερων εργαζομένων στα ΜΜΕ, μπορεί και πιθανότατα έχει ως αποτέλεσμα την «συμμόρφωση» και την αυτολογοκρισία.

   Πρόσφατα, απομακρύνθηκε από την θέση του ο γενικός διευθυντής προγράμματος της ΕΡΤ Κώστας Σπυρόπουλος.
Άρθρο της Ημερησίας της 13.12.2012, αναφέρει οτι σε συνέντευξη Τύπου που παραχώρησε στην ΕΣΗΕΑ:
‘‘… ο κ. Σπυρόπουλος παρουσίασε μια εικόνα της ΕΡΤ όπου ο κυβερνητικός έλεγχος αποτελεί παγιωμένη πρακτική και οι συνοπτικές κινήσεις εκκαθάρισης με επίκληση της δήθεν ανεξαρτησίας του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα να μη συνιστούν τίποτα άλλο παρά προφάσεις εν αμαρτίαις.’’

   Δημοσίευμα της ιστοσελίδας The Press Project την ίδια μέρα, αναφέρει οτι:
‘‘[Στην ΕΡΤ], συνολικά η ενημέρωση βρίσκεται σε στενό κλοιό. Μια άτυπη ομάδα στην οποία μετέχουν άνθρωποι του Αντώνη Σαμαρά, ο γενικός διευθυντής Αι. Λιάτσος, ο διευθυντής του γραφείου του διευθύνοντος συμβούλου Μάνος Καμπανέλλης και ο κουμπάρος του πρωθυπουργού Γ. Αντωνίου έχουν αναλάβει το έργο του προληπτικού ελέγχου της ενημέρωσης. Μόλις αντιληφθούν θέμα που ξεφεύγει από την “αλήθεια” της συγκυβέρνησης επεμβαίνουν και το κόβουν. Το φαινόμενο είναι σχεδόν καθημερινό, δημιουργώντας ασφυκτικό κλίμα στο δημοσιογραφικό έργο της κρατικής τηλεόρασης που έτσι κι αλλιώς ήταν πάντα ελεγχόμενη. Τηρούσε ωστόσο κάποια ελάχιστα προσχήματα.’’

   Μια μέρα νωρίτερα, στις 12.12.2012, άρθρο στην ιστοσελίδα Το Βήμα έγραφε για το ίδιο θέμα:
‘‘Η υπόθεση της απομάκρυνσής του [Κ.Σπυρόπουλου], όποιες κι αν είναι οι εξελίξεις από την ανταλλαγή επιχειρημάτων αλλά και πυρών, μεταξύ των εμπλεκομένων, εμπεριέχει και στοιχεία ενδοκυβερνητικής αντιπαράθεσης μεταξύ ΔΗΜΑΡ και Μαξίμου, πέρα από τους όρους με τους οποίους παίζεται το …σήριαλ της διοίκησης της δημόσιας τηλεόρασης.’’

Όσον αφορά λοιπόν στα κρατικά μέσα:
‘‘Η πολιτική τάξη διαθέτει την ικανότητα παρέμβασης στη λειτουργία του δημόσιου ραδιοτηλεοπτικού φορέα (ΕΡΤ). Η εκτελεστική εξουσία διορίζει απευθείας την πλειοψηφία των μελών του διοικητικού συμβουλίου της ΕΡΤ και μπορεί να τα ανακαλεί ελεύθερα.’’
Και στα ιδιωτικά μέσα ενημέρωσης όμως:
‘‘Οι σχέσεις που δημιουργήθηκαν ανάμεσα στην πολιτική τάξη και τους ιδιοκτήτες των μέσων ενημέρωσης επέτρεψαν τη συστηματική καταστρατήγηση των κανόνων που κατά καιρούς επιχείρησαν να οριοθετήσουν τις δραστηριότητές τους.’’
Αυτά είναι μερικά από τα ‘‘Κύρια συμπεράσματα σχετικά με την ελευθερία και την ανεξαρτησία των μέσων ενημέρωσης στην Ελλάδα’’ όπως χαρακτηρίζονται,σύμφωνα με το ερευνητικό πρόγραμμα Mediadem σε 14 χώρες της Ευρώπης.

Τα αποτελέσματα του προγράμματος που χρημοτοδοτεί η ΕΕ, εκδόθηκαν τον Σεπτέμβριο 2012 και παρουσιάστηκαν σε ημερίδα του Ελληνικού Ιδρύματος Ευρωπαϊκής και Εξωτερικής Πολιτικής (ΕΛΙΑΜΕΠ) στις 11.12.2012.
Στα συμπεράσματα του ιδίου προγράμματος αναφέρεται επίσης:
‘‘Η ύπαρξη και μόνο των διατάξεων αυτών [του Ποινικού Κώδικα περί εξύβρισης και δυσφήμισης] είναι αρκετή για να περιορίσει την ελευθερία της έκφρασης του δημοσιογράφου, να αποτρέψει την κριτική ισχυρών προσώπων και να οδηγήσει σε αυτολογοκρισία. Την ίδια στιγμή, η ελληνική νομολογία εμφανίζει μια τάση περιοριστικής ερμηνείας της ελευθερίας της έκφρασης σε υποθέσεις που σχετίζονται με την άσκηση κριτικής σε δημόσια πρόσωπα και δημόσιους λειτουργούς.’’

   Η ελευθερία του τύπου είναι δικαίωμα συνταγματικά κατωχυρωμένο που καταστρατηγείται στην πράξη, όπως προκύπτει από τα παραδείγματα παρεμβάσεων στο δημοσιογραφικό έργο.
Ίσως γι’ αυτό, η αξιοπιστία των ΜΜΕ βρίσκεται σε χαμηλά επίπεδα σύμφωνα με στοιχεία έρευνας Δεκεμβρίου 2012 της Metron Analysis. (Ολόκληρη η έρευνα εδώ.)
Είναι εμφανές και όχι αβάσιμο το έλλειμμα εμπιστοσύνης του κοινού στα Μέσα μέσω των οποίων οι έλληνες αγωνιούν να πληροφορηθούν για τα τρέχοντα, εξαιρετικής σημασίας θέματα που έχουν ανακύψει εξαιτίας της κρίσης.

Ιστορία

   Η λογοκρισία στην Ελλάδα έχει ιστορία που ανάγεται στα χρόνια της Επανάστασης και στην πρώτη έντυπη εφημερίδα που εκδόθηκε την 1η Αυγούστου 1821 στην Καλαμάτα από τον Δημήτριο Υψηλάντη. 
Όπως διαβάζουμε σε αναφορές:
«Επιστάτη και εκδότη» όρισε τον ιερωμένο Θεόκλητο Φαρμακίδη, με προϋπηρεσία στον Τύπο («Λόγιος Ερμής») και πανεπιστημιακή μόρφωση. Στο πρώτο του άρθρο ο Φαρμακίδης σημειώνει: «Εις τας παρούσας περιστάσεις της Ελλάδος, ότε το ελληνικόν γένος, μη υπομένον τον βαρύν της τυραννίας ζυγόν, τον οποίον έφερεν αναξίως αιώνας ολοκλήρους, απεφάσισεν υπό την προστασία της Θείας Προνοίας, να πιάση τα όπλα, διά να αναλάβη την οποίαν απώλεσεν αυτονομίαν, είναι αναγκαιοτάτη εφημερίς εις την Ελλάδα εκδιδομένη».
Η «Σάλπιγξ Ελληνική» θα έχει βραχύ βίο. Ο Φαρμακίδης αποχώρησε μετά την έκδοση του τρίτου φύλλου, μη αντέχοντας τις επεμβάσεις και την προληπτική λογοκρισία. («Δεν ενέδωσα εις το δεσποτικόν μέτρον της προεξετάσεως»).
Οι σχέσεις Τύπου και εξουσίας στην Ελλάδα δοκιμάστηκαν ήδη από τα χρόνια της Επανάστασης.

   Έναν αιώνα αργότερα, η δικτατορία της 4ης  Αυγούστου 1936 του Ιωάννη Μεταξά ανέστειλε άρθρα του Συντάγματος και μεταξύ των άλλων περιορισμών στις ελευθερίες, επέβαλε και λογοκρισία στον Τύπο.

   Η Χούντα των Συνταγματαρχών της 21ης Απριλίου 1967, έχει μείνει στην ιστορία και για την αυστηρή όσο και φαιδρή παρέμβασή της στις ελευθερίες της έκφρασης και του τύπου.

   Το σημερινό Σύνταγμα, αποτελεί την Τρίτη αναθεώρηση του Συντάγματος που ψηφίστηκε το 1975.  Η Παράγραφος 2 του Άρθρου 14 που μας απασχόλησε και αφορά στην Ελευθερία του Τύπου, ισχύει όπως ψηφίστηκε.
Οι παράγραφοι 5, 7 και 9 του άρθρου αναθεωρήθηκαν με το από 6 Απριλίου 2001 Ψήφισμα της Ζ’ Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων και ενώ δεν αποτελούν άμεσο αντικείμενο της πιο πάνω έρευνας, έχουν στενή και σημαντική σύνδεση και, αναπόφευκτα, ερευνώνται.

ΠΗΓΕΣ

Βουλή των Ελλήνων
http://www.hellenicparliament.gr/el/
Reuters
http://www.reuters.com/article/2012/12/17/us-greece-media-idUSBRE8BG0CF20121217
Mediadem – ΕΛΙΑΜΕΠ
http://www.mediadem.eliamep.gr/policy-papers-for-the-promotion-of-media-freedom-and-independence/
Metron Analysis
http://www.metronanalysis.gr/web/html/
Twitter  @ThanosDimadis , @gmourout
X index
http://www.indexoncensorship.org/
Σαν Σήμερα
http://www.sansimera.gr/articles/302

 

Advertisements

About Elisabeth P

My websites: womaneveryday με σκέψη για όλα-σχεδόν(https://womaneveryday.wordpress.com/), Climate Change-Human Case/Κλιματική Αλλαγή-Ανθρώπινη Υπόθεση (https://climatechangeplanet.wordpress.com/), The World The People ...and the truth (https://theworldthepeople.wordpress.com/)
This entry was posted in Για δεύτερη σκέψη, Διάβασα Είδα, Επικαιρότητα, Πολιτική and tagged , , , , , , , , . Bookmark the permalink.