Ταπείνωση και χρέος

Διάλεξη με θέμα “Ταπείνωση και Ελληνικό Χρέος” (Humiliation and Greek Debt), έδωσε ο καθηγητής κοινωνιολογίας του Πανεπιστημίου του Loughborough, Professor Dennis Smith.

English: Signpost for Loughborough
Image via Wikipedia

Η διάλεξη έγινε την Τετάρτη 7 Μαρτίου 2012, στην αίθουσα της Ελληνικής Εταιρίας Πολιτικής Επιστήμης (Αιόλου 42-44).
Προλόγισε και παρουσίασε τον καθηγητή Smith ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών και πρόεδρος της ΕΕΠΕ, Μιχάλης Σπουρδαλάκης και συμμετείχε ο καθηγητής του τμήματος επικοινωνίας και ΜΜΕ του Πανεπιστημίου Αθηνών, Νίκος Δεμερτζής.


Η επιβολή
 της ταπείνωσης/εξευτελισμού στον ηττημένο απο τον ισχυρό νικητή, ανάγεται στο μακρινό παρελθόν και μόνο τα τελευταία 200 χρόνια θεωρήθηκε κοινωνικά και πολιτικά μη αποδεκτή οπότε ο σεβασμός στην αξιοπρέπεια προστατεύεται ως δικαίωμα των πολιτών.

Στην περίπτωση της σχέσης της χώρας μας με την Ευρωπαϊκή Ένωση,  ενώ στο παρελθόν πέρασε διαδοχικά απο την αποδοχή (είσοδος της Ελλάδας στην ΕΕ), την χειραφέτηση (συνθήκες ισότητας με άλλες χώρες-μέλη) και την υποβάθμιση (κατάταξη στον Ευρωπαϊκό “Νότο”), στο παρόν έχει μετατραπεί σε άσκηση δύναμης και εξουσίας εξαιτίας της παρεχόμενης οικονομικής βοήθειας.
”Μοιάζει με μια μητέρα που πνίγει το παιδί της”,σύμφωνα με τον καθηγητή.

Οι χώρες και οι λαοί, όμοια με το άτομο ή με οργανωμένες ομάδες ατόμων, υπακούουν σε συγκεκριμένες προδιαθέσεις και συμπεριφορές.

Οι προδιαθέσεις που μπαίνουν σε δοκιμασία και έχει να διαχειριστεί το άτομο ή η ομάδα που υφίσταται την ταπείνωση, απευθύνονται κατά κανόνα προς

  • το εσωτερικό (του ατόμου ή της ομάδας), τον “εαυτό”,
  • το εξωτερικό περιβάλλον, τη δομή των ομάδων και της κοινωνίας και
  • τον “άλλο”, δηλαδή τον υπέυθυνο για την ταπείνωση και τον εξευτελισμό. 

Οι ισχυρότερες αντιδράσεις περιλαμβάνουν

  • την απόδραση/φυγή, κατά την οποία γίνεται προσπάθεια να εξαλειφθεί το πιθανό αντικείμενο της ταπείνωσης, να εξαφανίσει δηλαδή τους παράγοντες που δημιουργούν φόβο, χρησιμοποιόντας την καταστροφή.  Ο υποκείμενος στον εξευτελισμό προσπαθεί να διαφύγει προκειμένου να διατηρήσει τα χαρακτηριστικά και την ακεραιότητά του, δηλαδή τον “εαυτό”. Για την επιτυχία της προσπάθειας, απαιτείται να τεθεί ο φόβος υπό έλεγχο γιατί πιθανή αποτυχία οδηγεί σε έναν κύκλο καταστροφών που έχουν στόχο την αντιμετώπιση του φόβου.
  • την αποδοχή, κατά την οποία ο υποκείμενος στον εξευτελισμό  προσπαθεί να άρει τις αντιρρήσεις του απέναντι στον εξευτελισμό. Σε αυτή την αντίδραση, απαιτείται εμπιστοσύνη και αμοιβαιότητα που ωστόσο, εάν αθετηθεί ή δεν επιβεβαιωθεί απο την πλευρά του εξουσιαστή, οδηγούν τον εξουσιαζόμενο σε κύκλο θυματοποίησης , ακριβώς επειδή στερούνται ανταπόδοσης.

Οι δυσκολίες/προκλήσεις στην υιοθέτηση αντιδράσεων του εξευτελιζόμενου, περιλαμβάνουν

  • την απόρριψη, δηλαδή την “εξαφάνιση” των επιπτώσεων της ταπείνωσης, κατάσταση που για να επιτύχει απαιτεί τον έλεγχο του θυμού που προκαλεί η ταπείνωση. Πιθανή αποτυχία, οδηγεί σε έναν κύκλο εκδίκησης που μοιραία εξαντλεί τις δυνάμεις και τους πόρους και
  • την συνδιαλλαγή/συνεννόηση και μεταρρύθμιση κατά την οποία ο εξουσιαζόμενος προβαίνει σε αλλαγές τού “εαυτού” με απώτερο σκοπό να αλλάξει και την τρέχουσα κατάσταση του εξευτελισμού. Η αντίδραση αυτή απαιτεί έλεγχο και ανταποδοτικότητα απο τον ταπεινωμένο και τον εξουσιαστή αντίστοιχα ώστε να μην οδηγηθεί σε αποτυχία που θα διαιωνίσει την έλλειψη εμπιστοσύνης και την καχυποψία.

Στον αγώνα τού ατόμου  να υπερασπιστεί την “τιμή” του, απαιτείται δύναμη που περιλαμβάνει
i)τ
ην ικανότητα να εμπλακεί, να επιβιώσει και να επιτύχει σε κοινωνικούς αγώνες, ακόμα κι αν απαιτείται η καταστροφή των αντιπάλων 
ii) την ικανότητα να παρέχει συνεχή φροντίδα και προστασία στους άλλους ή, διαφορετικά, να προκαλέσει ζημιά και καταστροφή κατά βούληση και
iii) την ικανότητα να παρέχει και να εξασφαλίζει μέσα βελτίωσης της ζωής.

Ο κώδικας υπεράσπισης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αναγνωρίζει δικαιώματα στους εμπλεκόμενους, στα οποία περιλαμβάνονται
i) το δικαίωμα να εμπλέκεται και να αντιμετωπίζεται αρκούντως δίκαια στον κοινωνικό ανταγωνισμό (π.χ. εργασία και εισόδημα),
ii) δικαιώματα στη παροχή φροντίδας και προστασίας και
iii) δικαιώματα που αφορούν στα μέσα βελτίωσης της ζωής.

Η διαφορά έγκειται στην ατομική και συλλογική δράση.
Κυρίαρχη ανάγκη τού υποκειμένου στην ταπείνωση είναι η δράση-με τις μορφές που παρατέθηκαν.

Εύλογα τα ερωτήματα που αφορούν στην αντιστοιχία δράσεων και συμπεριφορών στην Ελλάδα με τις παραμέτρους που έθεσε ο Prof. Smith.

Ο καθηγητής απάντησε σε ερωτήσεις του ακροατηρίου που αφορούσαν συμπεριφορές των πολιτών που απορρέουν απο το συναίσθημα της ταπείνωσης.
Οι “Αγανακτισμένοι“, πέρασαν σε μια μορφή δράσης.
Σε αυτό το σημείο, είναι ενδιαφέρουσα η απόδοση της λέξης “αγανάκτηση” στα Αγγλικά. Indignation (αγανάκτηση και δευτερευόντως αποτροπιασμός) είναι ακριβής, ωστόσο ο καθηγητής πρότεινε την λέξη outrage (οργή, κατακραυγή, προσβολή, αποτροπιασμός, αγανάκτηση) που έκφράζει το συναίσθημα όσο και την δράση που απορρέει απο τον θυμό.
Δείγμα αντίδρασης και οι μούτζες στις παρελάσεις που κατά τον καθηγητή είναι χειρονομία που επιδιώκει να αποδώσει τον εξευτελισμό σε εκπροσώπους της εξουσίας-ο κύκλος του οποίου συχνά διαιωνίζεται όταν, όπως είδαμε πιο πάνω, ο εξουσιαζόμενος προσπαθεί να υπερασπιστεί έναν κώδικα τιμής. Η εξουσία γίνεται αντιληπτή ως αδύναμη ή/και υπεύθυνη για το αίσθημα ταπείνωσης των πολιτών
Τέλος, τέθηκε το ερώτημα σχετικά με στροφή μερίδας της ελληνικής κοινωνίας προς τον “εθνικισμό” με την ακραία/επιθετική έκφρασή του (προσήλωση των ατόμων στο έθνος τους, η οποία φθάνει ως την περιφρόνηση και την εχθρότητα προς άλλα έθνη).
Εδώ ο καθηγητής απέδωσε την συμπεριφορά στην τάση διαφυγής τού εξουσιαζομένου/ταπεινωμένου, η οποία ωστόσο-σύμφωνα με την πιο πάνω πρόταση του ελέγχου του φόβου-στην θετική έκφρασή της μπορεί να καλλιεργήσει την εθνική συνείδηση και τον πατριωτισμό, χωρίς καμμία διάθεση υποτίμησης ή περιφρόνησης άλλου έθνους.
Χαρακτηριστικά αρνητικά παραδείγματα είναι η εχθρότητα προς τους λαθρομετανάστες που ωστόσο μπορεί να επεκταθεί χωρίς όρια προς οποιαδήποτε ομάδα ή/και έθνος και η απεικόνηση της Μέρκελ με στολή ες-ες, που είχε ως απώτερο σκοπό την ανταπόδωση του εξευτελισμού, σαν αυτός να προερχόταν απο το συγκεκριμένο πρόσωπο αλλά και ως ιστορική “ανάμνηση” της Γερμανικής κατοχής.
Ιστορικά παραδείγματα εθνικισμού:
α) η Γερμανία που συσπειρώθηκε στον ναζισμό του Χίτλερ μετά την ήττα της στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο και τον ακόλουθο εξευτελισμό της-σύμφωνα με την πιο πάνω πρόταση της απόρριψης της ταπείνωσης που ωστόσο αποτυγχάνει να ασκήσει έλεγχο στον θυμό και
β) η  Ινδία που συσπειρώθηκε υπό την διδασκαλία περί μη-βίας του Γκάντι (Mohandas Karamchand (Mahatma) Gandhi) απέναντι στην τυραννική αποίκηση των Βρεταννών,  με την οποία διεκδίκησε ελευθερία και πολιτικά δικαιώματα και αποτέλεσε την βάση των διαμαρτυριών για την πολιτική και κοινωνική ανάπτυξη της χώρας του-που υπακούει στην πρόταση της συνδιαλλαγής και μεταρρύθμισης. 

Συμπερασματικά, η δράση/αντίδραση στην ταπείνωση και τον εξευτελισμό απο πραγματικό ή “ιδεατό” κατακτητή/εξουσιαστή, είναι συμπεριφορά που επιλέγεται μεν βάσει προβλέψιμων παραμέτρων, οφείλει ωστόσο να αποτελέσει αντικείμενο ώριμης διαχείρησης παρά τα συναισθήματα που εμπλέκονται σε αυτή, στην Ελλάδα και παγκοσμίως. 

Advertisements

About Elisabeth P

My websites: womaneveryday με σκέψη για όλα-σχεδόν(https://womaneveryday.wordpress.com/), Climate Change-Human Case/Κλιματική Αλλαγή-Ανθρώπινη Υπόθεση (https://climatechangeplanet.wordpress.com/), The World The People ...and the truth (https://theworldthepeople.wordpress.com/)
This entry was posted in Διάβασα Είδα, Επιστήμη, Επικαιρότητα and tagged , , , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to Ταπείνωση και χρέος

  1. Antikleidi says:

    πολύ ενδιαφέρον

Comments are closed.